Ẩm thực dừa - Sức sống của vùng đất phương Nam

Đi đến đâu, bất kỳ nơi nào trên thế giới cũng không thể lẫn lộn được các món ăn đặc trưng của từng vùng, miền, nó gần như mang tính biểu trưng của đất nước thông qua con đường ẩm thực. Điển hình như: Gan ngỗng nổi tiếng vùng Périgord – Tây Nam nước Pháp, súp lá Mlikhia của Ai Cập, sushi của Nhật Bản hay món Phở của Việt Nam và còn rất nhiều món ăn chỉ mang hương vị cũng đã tạo nên cái hồn cảm nhận đặc biệt cho du khách. Chính vì vậy, món Âu hay Á dù cách bày trí có sang trọng, cầu kỳ hay dân dã đi chăng nữa cũng là cách gọi để phân biệt sự khác nhau về văn hóa, chứa đựng vô vàng nét tinh túy riêng, mang đậm sắc màu dân tộc. Trong đó Bến Tre có rất, rất nhiều món ăn, thức uống được chế biến từ dừa mà không có địa phương nào sánh được.

Ẩm thực Việt Nam được xem là sự kết hợp các đặc tính lấy tự nhiên làm gốc, không dùng nhiều hương vị như Ấn Độ hay cầu kỳ trong cách chế biến như Nhật Bản nhưng không gian ẩm thực Việt lại vô tình mang đến sức sống cho những ai đã từng trải nghiệm và được xem như nét văn hóa tinh thần không thể thiếu trong đời sống hằng ngày. Tính đa dạng của mỗi vùng, mỗi miền cùng nhiều sản vật mang biểu trưng riêng tạo nên nét đặc sắc trong cách chế biến. Nói đến phong cách ẩm thực thì miền Bắc thường không đậm các vị cay, béo, ngọt nhưng lại kết hợp với nhiều món rau; miền Trung món ăn có vị cay và mặn, màu sắc được phối trộn phong phú, rực rỡ, thiên về màu đỏ và nâu sậm. Đặc biệt, ẩm thực cung đình Huế do ảnh hưởng từ phong cách ẩm thực vua chúa cho nên rất cầu kỳ trong chế biến và trình bày; miền Nam có vị ngọt, béo, không cầu kỳ, không mất thời gian chế biến nên mang tính dân dã rất cao đây cũng là đặc thù một thời đi mở cõi trong đó phải kế đến tỉnh Bến Tre, vùng đất mới phương nam trù phú. Không phải ngẫu nhiên trong ca dao có câu "Thấy dừa thì nhớ Bến Tre" là bởi hệ sinh thái đặc trưng rất phù hợp cho các giống dừa sinh soi và phát triển, từ thân dừa, trái dừa, lá dừa đến đọt dừa đều tạo ra vật chất cho người dân. Hơn thế nữa, cây dừa còn tồn tại với nhiều giá trị tinh thần được mang vào thơ ca như nguồn cảm hứng bất tận như trong bài hát Dáng đứng Bến Tre của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý mở đầu với: "Ai đứng như bóng dừa, tóc dài bay trong gió…" hay bài thơ dừa ơi của Lê Anh Xuân. Trong ẩm thực dừa cũng mang sức sống vô cùng mãnh liệt tạo nên văn hóa ẩm thực xứ dừa, gắn liền với đời sống con người nơi đây. 

Từ sản vật có sẵn trong vườn dừa, người dân đã khai thác, sáng tạo rất nhiều món ăn, kiểu ăn theo phong cách của riêng mình góp phần tạo nên hương vị riêng cho từng món ăn. Dừa không giống như những loại cây trái khác cho ra trái theo mùa mà có suốt năm, rất nhiều giống dừa khác nhau có thể chia làm 03 nhóm: giống dừa lùn (dừa xiêm xanh, xiêm đỏ, xiêm lửa, tam quan, …); giống dừa cao (dừa ta, dừa dâu, dừa sáp, …) và sau này có giống dừa lai. Đây là một trong những điều kiện thuận lợi để các món ăn được chế biến từ dừa luôn luôn có mặt bất cứ mùa nào trong năm. Theo ghi nhận từ hội thi ẩm thực xứ dừa trong khuôn khổ Lễ hội dừa lần I - 2009 đã có gần 200 món bao gồm món chính, thức uống, bánh, chè đã được Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam trao cho Bến Tre bằng công nhận kỷ lục: “Ngày hội ẩm thực có số lượng món ăn thức uống được chế biến từ dừa nhiều nhất”. Dừa dùng để chế biến trong các món ăn đều được tận dụng hết gồm cả nước dừa, cơm dừa và đọt dừa (củ hũ dừa), trong đó cơm dừa nạo, cơm dừa cứng, cơm dừa khô.

Cây dừa (sưu tầm)

Nước dừa từ lâu được biết đến như một loại nước giải khát không hóa chất gây hại, rất tốt cho sức khỏe do tính mát, vị ngọt thanh dùng trong những ngày hè thì không chê vào đâu được. Dừa dùng để uống thường là giống dừa xiêm, dừa dứa, dừa tam quan, dừa dâu, dừa lùn,… có bán rất nhiều trên thị trường có thể dùng nguyên chất hoặc có thể cho thêm chút đường và vắt chanh dùng với nước đá đều được. Để góp phần làm thêm hương vị đậm đà cho món ăn người dân còn lấy nước dừa thay cho nước để kho cá, kho thịt, kho tôm, … Trong các ngày giỗ, ngày tết người dân nam bộ có thói quen làm món thịt kho nước dừa hay còn gọi là thịt kho tàu để cúng ông bà, tổ tiên. Đối với  món này phải để lửa rêu rêu, không cần cho thêm nước màu vào nhưng vẫn có màu vàng ươm rất đẹp chỉ cần nấu với nước dừa tươi cùng một số gia vị là đủ.  Thịt kho tàu muốn ngon phải nấu đi nấu lại nhiều lần đến khi thịt mềm bóng ra, nước có vị ngọt, hương thơm béo thì mới ngon. Ngoài ra nước dừa còn thổi hồn vào món cơm nên người ta thường gọi với các tên đơn giản là cơm dừa hay cơm hấp nước dừa; gạo dùng để nấu cơm dừa phải chọn loại gạo dẻo, thơm; dừa phải chọn loại trái ngọt nước, thường là dừa xiêm, gọt vỏ tạo thành đường tròn ở phía trên, dùng dao chặt giữ lại phần nắp để làm nắp đậy; sau khi lấy hết nước ra để nguyên trái cho gạo và nước dừa vào vừa đủ để lúc gạo chín nở đầy trong lòng trái dừa; đem vào nồi hấp khoảng 1 giờ là có thể dùng. Đối với món cơm dừa khi hấp trên nồi có hương tỏa ra rất thơm, ăn vào có vị ngọt của dừa kết động trong mỗi hạt cơm cùng với tép bạc đất rang nước cốt dừa thật là tuyệt vời. 

Nước cốt là phần cơm dừa có màu trắng, thông thường dày khoảng 10 - 15mm, có vị béo, bùi  là nguyên liệu chủ chốt trong các món ăn từ dừa của Bến Tre. Sự đa dạng đã được biến tấu nên nhiều kiểu nấu độc đáo như các món lươn um dừa, thịt bò xào dừa, tép rang dừa… hay kết hợp cùng các loại ốc đều rất ngon. Ngoài ra nước cốt dừa còn góp mặt hầu hết vào các món chè, món bánh kết hợp với các nguyên liệu như khoai lang, đâu đen, đâu đỏ, … Đối với món chè có thể ăn nóng hay lạnh tùy sở thích của mỗi người. Ngày nay, nhắc đến Bến Tre có một số loại bánh đã trở thành cái tên mang "thương hiệu" cho cả vùng đất làm ra nó và không ai còn ai nhớ thời gian nó có tự bao giờ chỉ biết với tên gọi như: bánh dừa Giồng Luông; Bánh tráng Mỹ Lồng, bánh phồng Sơn Đốc hay beo béo, ngọt thơm của kẹo dừa mà không nơi nào có được.

Nước cốt dừa (minh họa)

Đọt dừa hay củ hũ dừa được xem như mạch sống của cây dừa. Củ hủ dừa rất ngon, phải là cây dừa trồng lâu năm mới có vị giòn ngọt hơn cây dừa ít tuổi. Củ hũ dừa ngọt, mát dịu, là loại thực phẩm giàu chất dinh dưỡng, rất tốt cho sức khỏe, tốt cho hệ tiêu hóa và có nhiều khoáng chất. Ngày nay củ hủ dừa rất thông dụng trong việc chế biến các món như gỏi, món xào, món canh, làm nhân bánh xèo hoặc có thể ăn sống đều được. Tuy nhiên bánh xèo củ hủ dừa là sự biến tấu mà người dân nơi đây đã sáng tạo đã trở thành món ăn đặc trưng được rất nhiều người phương xa biết đến. Nếu ai có dịp đến xứ dừa Bến Tre thì đừng quên thưởng thức những món ăn đặc sản từ củ hũ dừa này.

Củ hủ dừa (minh họa)

Như vậy, cây dừa Bến Tre đã thổi hồn vào ẩm thực Nam bộ nói riêng và Việt Nam nói chung. Chính sự vận dụng một cách sáng tạo cùng đôi bàn tay khéo léo, người dân nơi đây đã làm phong phú thêm các món ăn đặc biệt là cách chế biến kết hợp với nguồn tài nguyên có sẵn từ sông, rạch, biển, … Không cầu kỳ, phức tạp chính là yếu tố làm cho ẩm thực dừa trở nên có sức sống mãnh liệt và đi vào lòng du khách gần xa khi đến với Bến Tre./.

Khám phá tour du lịch vùng ven thành phố Bến Tre

Du lịch vùng ven thành phố Bến Tre gồm các xã 3 xã: Mỹ Thạnh An, Nhơn Thạnh và Phú Nhuận. Nơi đây với hệ thống sông rạch chằng chịt, sông nước hữu tình, con người hồn nhiên và đôn hậu. Có lẽ vậy, trong những năm gần đây khu vực Nam thành phố Bến Tre đã hình thành nhiều điểm du lịch sinh thái vườn và các tour du lịch ven thành phố Bến Tre đã được các công ty lữ hành tại đây đưa vào khai thác, thu hút ngày càng đông du khách trong và ngoài nước đến khám phá và trải nghiệm.

Du lịch sinh thái vùng ven thành phố Bến Tre phát triển mạnh kể từ năm 2010 cho đến nay, tuy có bước hình thành và phát triển khá muộn so với các huyện khác có tiềm năng lớn để phát triển du lịch như: Châu Thành, Chợ Lách, nhưng du lịch vùng ven thành phố Bến Tre đã có sự phát triển nhanh, hiệu quả cả về số lượng và chất lượng dịch vụ. Hiện thành phố Bến Tre có 8 cơ sở hoạt động du lịch, 45 cơ sở lưu trú, một làng nghề dệt chiếu truyền thống, một cơ sở sản xuất các loại đũa và nhiều điểm tham quan chế biến dừa đã làm phong phú và hấp dẫn cho tour du lịch trong ngày.

Tham quan làng nghề dệt chiếu Nhơn Thạnh, thành phố Bến Tre (Ảnh: TTXTDL)

Thành phố Bến Tre với sự duyên dáng, e ấp của một thành phố trẻ và năng động như có sức hấp dẫn với du khách. Sau khi tham quan các danh lam, thắng cảnh hay các công trình kiến trúc tại trung tâm thành phố như Hồ Trúc Giang, Bảo tàng tỉnh, di tích đình Phú Tự với cây bạch mai trên 300 năm tuổi,… du khách có thể tham gia một chương trình tour tham quan du lịch vùng ven thành phố với nhiều khám phá thú vị. Khởi hành từ bến tàu Hùng Vương, du khách sẽ xuống tàu xuôi theo dòng sông Bến Tre để khám phá du lịch các xã ven thành phố Bến Tre. Trên tàu du lịch, du khách sẽ được ngắm nhìn chiếc cầu Bến Tre có một kiến trúc đẹp, được bắc ngang sông Bến Tre nối liền trung tâm thành phố Bến Tre với các xã ven thành phố như: Mỹ Thạnh An, Nhơn Thạnh, Phú Nhuận, nối liền tỉnh lộ 887 đi các huyện Giồng Trôm, Ba Tri. Du khách ngắm chợ Bến Tre duyên dáng bên dòng sông hiền hòa, cùng khách sạn Việt Úc đạt chuẩn 3 sao càng tô điểm thêm vẻ đẹp tráng lệ của thành phố ở vùng sông nước xứ dừa. Dọc hai bên sông là những cơ sở lột dừa, và chế tác các sản phẩm từ dừa trái như: cơm dừa, thạch dừa,.... Xa xa, du khách sẽ bắt gặp hình ảnh những con thuyền chở đầy ắp dừa xuôi theo dòng sông như một bức tranh hữu tình về một vùng quê sông nước yên bình và thơ mộng. 

Du khách trải nghiệm khám phá du lịch sông nước vùng ven thành phố Bến Tre (Ảnh: TTXTDL)

Xuôi theo dòng sông, du khách sẽ bắt gặp những sinh hoạt thường nhật của người dân vùng sông nước như: đăng lưới, bắt tôm, đặt lộp,… Điểm đến đầu tiên, du khách ghé vào tham quan lò gạch thuộc xã Phú Hưng, thành phố Bến Tre của gia đình chú Tư Lô, để tìm hiểu các quy trình sản xuất những viên gạch xây dựng theo phương pháp thủ công truyền thống, được chủ lò gạch dẫn đi tham tham quan xung quanh lò gạch, và nghe hướng dẫn viên du lịch địa phương giới thiệu những nét độc đáo về nghề làm gạch truyền thống. Điểm tham quan lò gạch này được du khách quốc tế rất thích thú bởi họ biết thêm được nghề truyền thống của cư dân bản địa. Anh Charles Gaulle và chị Synoradzki du khách đến từ Pháp ấn tượng khi được tận mắt nhìn thấy từng viên gạch xuất lò, anh chị cho biết: “Đây là lần đầu tiên chúng tôi đến Bến Tre, tham gia chương trình tour du lịch sông nước này, thuyền đưa chúng tôi bồng bềnh trên sông, được ngắm chợ Bến Tre, các cơ sở lột dừa, làm cơm dừa ven sông và cũng là lần đầu tiên tận mắt nhìn thấy lò gạch như thế này. Nhìn thấy cảnh mọi người sản xuất gạch nhộn nhịp, chúng tôi cảm nhận được con người Bến Tre thật cần cù, chăm chỉ và cũng rất thân thiện...”. Sau khi tham quan lò gạch xong, du khách trở lại tàu du lịch và tiếp tục chuyến hành trình, thuyền lướt êm và rẽ vào một nhánh sông nhỏ với cảnh vật hai bên là những hàng dừa nước xanh um, đan xen với những hàng bần, một loại cây đặc thù của vùng sông nước, những hàng dừa cao vút thẳng tấp, say quả nghiêng mình bên dòng sông, những vườn trái cây như: cam, chanh, bưởi như e ấp nép mình trong ánh nắng, tỏa hương sắc trên miền sông nước miệt vườn. 

Thuyền dừng lại một cơ sở chuyên lột dừa và làm cơm dừa nằm nép mình bên con sông nhỏ để tìm hiểu nghề sản xuất cơm dừa thủ công, du khách sẽ chứng kiến hình ảnh những công nhân lột dừa, đập dừa, cạy cơm dừa nhanh thoăn thoắt như những người thợ lành nghề, qua tìm hiểu thì những người công nhân này đều là người dân ở địa phương, cuộc sống của họ gắn liền với nghề lột dừa này đã mười mấy năm rồi, một anh công nhân vui vẻ cho biết! Có chứng kiến du khách mới hiểu rằng “Đúng là trăm nghe không bằng mắt thấy!”. Mỗi người ở đây trung bình lột khoảng 1.800 trái dừa/ngày. Du khách cũng có thể lột thử trái dừa qua sự hướng dẫn tận tình của những người thợ, nó sẽ là một kỉ niệm đáng nhớ trong chuyến đi của đoàn. Cách cơ sở lột dừa không xa là một điểm du lịch miệt vườn khá khang trang, lúc nào cũng nhộn nhịp, tấp nập khách ra vào, mà hầu hết du khách đến từ nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới, phía trước điểm du lịch này có một quầy dịch vụ, trưng bày giới thiệu đến du khách nhiều mặt hàng lưu niệm độc đáo, lạ mắt như: các sản phẩm thủ công mỹ nghệ dừa, dầu dừa, xà bông dừa, kẹo dừa,… Với không gian thoáng mát, du khách thưởng thức tách trà mật ong thơm lừng, thưởng thức trái cây miệt vườn với nhiều loại trái cây ngon như: Bưởi, mận, mít, nhãn, khóm, xoài,...và nghe đờn ca tài tử Nam Bộ, một loại hình nghệ thuật dân gian khá độc đáo đã được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. 

Tiếp tục chuyến hành trình, du khách sẽ đến cơ sở sản xuất kẹo dừa thuộc xã Nhơn Thạnh, tham quan quy trình làm kẹo dừa thủ công truyền thống, thưởng thức kẹo dừa nóng hỏi tại lò, nhai chầm chậm viên kẹo dừa, du khách sẽ cảm nhận được hương vị ngọt ngào, thanh khiết và béo ngậy của nước cốt dừa tan nơi đầu lưỡi, và có thể mua một ít kẹo dừa ở đây về làm quà cho người thân và bạn bè trong chuyến du lịch thú vị này. Thả bộ tham quan làng nghề dệt chiếu khá nổi tiếng ở Bến Tre để tìm hiểu về nghề dệt chiếu truyền thống, mọi người có thể thử dệt chiếu qua sự hướng dẫn nhiệt tình của nghệ nhân, để được trải nghiệm sản phẩm nơi làng nghề truyền thống. Nó sẽ có phần hơi khó khăn cho du khách bởi chưa quen tay, nhưng tất cả sẽ làm cho du khách thật sự ấn tượng. Sau đó, cả đoàn sẽ được di chuyển bằng chiếc xe lôi máy mang dáng dấp khá lạ mắt, đưa du khách băng qua những đường làng, với những hàng dừa xanh mát, những vườn cây ăn trái, những ruộng lúa, khu vườn, những liếp rau màu, ngắm cảnh sinh hoạt đời sống bình dị của người dân nơi đây. Dừng chân tại các nhà hàng sinh thái như “Dừa Xanh, Hai Hồ, Mưởi Nở,…” thưởng thức các món ăn dân dã đồng quê với các món ăn mang đậm hương vị miệt vườn như: Tép rang dừa, cá tai tượng chiên xù, gỏi bưởi, cá kèo kho tiêu, cá lóc nướng trui, canh chua cá ngát,…giữa một không gian xanh, thật sự sẽ là một dấu ấn khó phai trong lòng mỗi du khách. 

Thú vị khi chèo xuồng trong rạch dừa nước ở du lịch vùng ven thành phố Bến Tre (Ảnh: TTXTDL)

Một trải nghiệm thú vị trong hành trình khám phá là du khách sẽ đi xuồng chèo trên con rạch dừa nước nhỏ ngoằn ngèo, quanh co, uốn lượn với hai bên là những hàng dừa nước xanh um, vươn sức sống mãnh liệt giữa vùng sông nước, xen lẫn là những hàng bần hay còn gọi là cây “thủy liễu” nở hoa thơm ngát, vươn mình trong gió như đong đưa chào gọi du khách. Trở ra sông Bến Tre, lên thuyền lớn kết thúc chương trình tham quan du lịch vùng ven thành phố Bến Tre với biết bao trải nghiệm thú vị. Chia tay thành phố Bến Tre với  những kỷ niệm đáng nhớ về một Bến Tre thân thiện và mến khách./.

Bến Tre ra mắt website Danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu

Ông Huỳnh Văn Hùng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bến Tre, cho biết Sở này vừa chính thức cho ra mắt website Danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu tại địa chỉ: http://nguyendinhchieu.vn nhằm giúp mọi người tìm hiểu thân thế, cuộc đời, sự nghiệp của Danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu, về các tác phẩm của ông cũng như các tác phẩm viết về ông.

Theo ông Hùng, quá trình truy cập website, nếu gặp các trở ngại, hạn chế, mọi người có thể phản ảnh, góp ý cho Sở (Số 108/1 Đường 30/4, Phường 4, TP. Bến Tre; điện thoại: 075.3822233) để kịp thời chấn chỉnh và hoàn thiện.

Nguồn: www.thanhnien.com.vn